Datajournalistiek versus database storytelling

Naast het duiden van actuele thema’s kunnen data unieke verhalen genereren die anders nooit naar boven zouden komen. Verschillende voorbeelden worden in dit boek genoemd; zie bijvoorbeeld het verhaal van Dan Nguyen van ProPublica over de geldstromen tussen farmaceuten en artsen. Zonder het verzamelen en combineren van data had hij het verhaal nooit zo sterk kunnen brengen.

ProPublica maakte de data openbaar. Via een online database kunnen lezers gegevens over hun eigen huisarts bekijken en hier hun eigen conclusies aan verbinden. Het is een service die de Amerikaanse Sunlight Foundation ook aanbiedt. Deze organisatie geeft data vrij over de manier waarop bedrijven, lobbyisten, politici en industrieën aan elkaar gekoppeld zijn. Zonder hier een waardeoordeel aan toe te voegen; dat laat zij aan de gebruiker zelf over.

Figuur 2. De Influence Explorer maakt politieke krachten zichtbaar 

In het geval van de Influence Explorer spreken de data voor zich: het principe van database storytelling. Database storytelling, ook wel gestructureerde storytelling genoemd, is het principe waarbij nieuws gecentreerd zit rondom data en door gebruikers geïnterpreteerd wordt.

Dit in tegenstelling tot datajournalistiek, waarbij de journalist het verhaal duidt. De rol van de journalist (of informatiebeheerder) is bij database storytelling het in stand houden van de database, zodat gebruikers of andere journalisten zelf hun verhalen uit de database kunnen halen.

Hetzelfde principe geldt voor het Nederlandse COELO, een onafhankelijk onderzoeksinstituut zonder winstoogmerk, verbonden aan de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen. Het COELO verricht onderzoek op eigen initiatief, maar ook in opdracht van derden, zoals ministeries, provincies, waterschappen, gemeenten en lokale rekenkamers.

Figuur 3. Het COELO onderzoekt jaarlijks de tarieven van Nederlandse gemeenten

Het onderzoek van het COELO richt zich op onderwerpen die verband houden met de decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen). Het onderzoeksinstituut publiceert jaarlijks een onderzoek naar de tarieven van ozb, reinigingsheffing en rioolheffing van de verschillende Nederlandse gemeentes. De data maken zij online beschikbaar, zonder hier direct een verhaal van te maken. Gebruikers kunnen zelf nagaan wat de gemiddelde kosten zijn in hun gemeente.

De Nederlandse datadesigner Eugene Tjoa maakte op basis van de COELO data in opdracht van het CBS een kaart die niet alleen de lasten per gemeente weergeeft, maar ook een weging geeft ten opzichte van andere gemeentes.

Figuur 4. De lastenvergelijker van Eugene Tjoa

Deze lastenvergelijker vormt vervolgens de basis van vele journalistieke producties, bijvoorbeeld een verhaal van BN De Stem uit 2011, waarin wordt vermeld dat een alleenstaande huurder zonder auto of hond op basis van gemeentebelastingen het beste in de Brabantse gemeente Bernheze kan wonen. Hij betaalt dan namelijk het minste aan belastingen: 187 euro. De journalist verwijst in het stuk naar de lastenvergelijker van het CBS, waarmee hij zijn verhaal transparant weergeeft.

Deze transparantie is voor veel datajournalisten aanleiding om gebruik te maken van een tussenvorm waarbij de journalist niet alleen een verhaal duidt maar ook de database vrijgeeft voor verder onderzoek. The Guardian volgde dit principe bij een productie over de Afghanistan War Logs. Op basis van eigen onderzoek concludeerden de journalisten een toename van het gebruik van bermbommen. Hierover schreven zij in de krant en online. Maar daarnaast presenteerden zij ook alle gebruikte data op hun website, zodat lezers op zoek konden gaan naar nieuwe verhalen.

Figuur 5. The Guardian maakte een online productie over de Afghanistan War Logs 

Laat wat van je horen

*